Թոզոտ

Տոզոտը հիմնականում աճում է Վայոց Ձորի հնեցված այգիներում և պատկանում է խաղողի օրթոմ կամ հարավա-արևելյան էկոգեոգրաֆիական խմբին։ Տոզոտը ենթադրում է խիտ, կոնիկ خوشտուկներ՝ տարբեր չափերի և սև, թեթևակի երկարացած (կամ օվալ) միջին չափի հատիկներով։ Սօրքը միջին հաստությամբ է, ծածկված է ծանր ծղոտափայլով, որից էլ ստանում է իր անունը՝ «քողք» (dusty)։ Տոզոտից ստացվող գինիները առանձնանում են յուրահատուկ համային պրոֆիլով և հաճելի թթվայնությամբ։ Նրա քչությամբ պայմանավորված՝ Տոզոտը հաճախ օգտագործվում է խառնուրդներում` այլ բացառիկ հայկական տեսակների հետ, հատկապես Areni-ի հետ։

Տոզոտը արտադրում է խորը գունավորված, լի մարմնով կարմիր գինիներ՝ մուգ բակի-կապույտ կենտրոնով և փոշու նման, գրեթե ծխային բուրավետությամբ, որը արտացոլում է հատիկների ծանր ծղոտափայլը։ Հասուն սև հատապտուղներ (կուշտեղ, սև բալ, չորացրած բադամապտուղ)՝ այդպիսի նոտաներ են, որոնց վրա նրբագեղ շերտեր են հավելվում՝ կակաո, ծխախոտային տերև, չորացրած բույսեր և distinctly գետնաջրային, քարային եզր, որն.typical է Վայոց Ձորի հրաբխային հողերի համար։ Տաննինները կայուն բայց լավ հատված են, թթվայնությունը միջինից վառ է, ավարտը երկար է և հաճելիորեն թարմ՝ որակ, որը հազվադեպ է հանդիպում столь մուգ՝ կառուցվածքային գինիների մեջ։ Ամենաշուտ Տոզոտը հաճախ խառնվում է Areni-ով՝ գույնի, մարմնի և կառուցվածքի սրվածման համար, բայց հազվագյուտ 100% Տոզոտ բոթլինգները ցուցադրում են մի մռայլ, համեմված, տարիացմանդ դիմացունակ ոճ, որը մոտ է հավատարմությամբ Mourvèdre կամ Aglianico-ին, քան նորաշխարհի՝ հատապտուղային շեշտով կարմիր գինիներին։

Տոզոտի կառուցվածքը և համեմված խորությունը պահանջում են զանգվածային, դանդաղ եփվող ուտեստներ։ Հայկական դասական զուգընկերություններ՝ խորոված (փայտածուխով պատրաստված մեծապտղ մսամթերք՝ խոզ կամ բխենիք), կճուչ (խավարտով միս ու բանջարեղեն փայտե ամանում), հարիւսա, գհափամա և տոլմա՝ խաղողի տերևներով։ Հայկական խոհանոցի սահմաններից դուրս այն գեղեցիկ է համադրվում տապակած խոզի գնդիկների, բրենքի կարկանդակի, ոչխարի ուսի, կրկեչի և առանձնակի վայրի խաղի թավաների հետ, հասունացած կոշտ պանիրների (Լոռի, Չանախ, հասունացած Manchego, Pecorino) հետ, տապակած պորտոբելո սունկով և արևի տակ չորացած(domain) լոլիկով կամ սև ձիթապտուղներով ուտեստներով։ Փոքրիկ ձկների և թեթև աղցանների հետ խուսափեք — Տոզոտը դրանք կհամեղացնի։ Սերվի 16–18 °C կայքից; ավելի երիտասարդ年份ների համար դեկանտացրեք 30–60 րոպե։