Արենի

Սև Արենի, կամ արտերկրում հավանաբար ավելի ծանոթ որպես Արենի Նուար, Հայաստանի ամենապահին տեղական թուփատեսակներից մեկն է։ Հայաստանում դեռ կարելի է գտնել անգամ 120 տարեկան տեսակի շուրջտերող անտառաշերտեր։ Սև Արենիի արձանագրություններ կան գրեթե բոլոր հայկական մետաքաղկային տարածքներում, սակայն այն հատկապես տարածված է Վայոց Ձորի արևմտյան մասում՝ Արպա գետիափին։ Այս հին տեսակն ծագում է նույն կիրճից, որտեղ հայտնաբերվել է աշխարհում ամենահին գինեգործարանը (մ.թ.ա. 4100), և արքեոգենետիկ հետազոտությունները վկայում են դրա միաբնական և հազարամյակային մշտական մշակության մասին։

Սև Արենին, երբ դեռ երիտասարդ է, աչքի է ընկնում հագեցված գույներով, ընդգծված թթվայնությամբ և թարմությամբ։ Բույրի մեջ զգացվում են նրբակակաչ՝ դեղձի, սև հաղարջի և սև պղպեղի նոտաներ։ Լավագույն հայկական ամառյակի (դռնակի) ազդեցությանը ենթարկված՝ պահեստավորված կամ բարիկով հասունացվող Արենին դառնում է ազնիվ և վելվետային, համալրվում է սևագինի, սալորի, սև ձիթապտղի և նռան բույրերով։ Այս գինիները եզակիորեն արտացոլում են Վայոց Ձորի տեռուարի առանձնահատկությունները։

Արենի Նուար-ը կատարյալ է տավարի ու խոզի, իհարկե արածի և կաղամբով ոչ, այլ վթմահաս գառան միս՝ եփված ու տապակած ուտեստների, տապակած ծամոնների, խմորի մրգեր, պանրերի ու խորոված անտառային սնկերի հետ։ Լավագույն զգացողություններն իր ընկերակցությամբ կտա ավանդական հայկական գրիլի (խորոված) և ազգային երգերի համադրությունը։